Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ "ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ" ΣΤΗΝ ΕΓΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ.

 Σε παλαιότερο κείμενο κάναμε λόγο περί γραπτών σημειώσεων πανεπιστημιακών παραδόσεων στα αρχαιολογικά τμήματα των ελληνικών πανεπιστημίων πρό της δεκαετίας του 1960. Υπήρχαν τέτοιες σημειώσεις, δακτυλογραφημένες και πρόχειρα τυπωμένες. Όπως βέβαια υπήρχαν και μεταφράσεις ξένων έργων, αλλά και γενικά εγχειρίδια περί της αρχαίας τέχνης και ιστορίας, γραμμένα από Έλληνες ειδικούς. Από την δεκαετία του 1960 και μετά - τουλάχιστον ως το τέλος του 20ου αι. - ενας εκδοτικός οίκος ανέλαβε να πρωταγωνιστήσει ως ναυαρχίδα στα εγχώρια εκδοτικά πράγματα - ειδικά τα συνδεόμενα με την αρχαιολογία και ιστορία - με την δημιουργία και διάθεση στην αγορά πολυτελών χοντρόδετων τόμων μεγάλου μεγέθους, με ιλλουστρασιόν χαρτί, πλούσια εικονογράφιση και κυρίως, λεπτομερείς και καλαίσθητες έγχρωμες φωτογραφίες γλυπτών, αγγείων, ψηφιδωτών, κοσμημάτων και άλλων τέχνεργων. Γνωρίσματα οπωσδήποτε πολύτιμα για κάθε μελετητή. 

 Ο εκδοτικός αυτός οίκος φέρει την ονομασία "Εκδοτική Αθηνών (Α. Ε.)". Το βιβλιοπωλείο του ήταν για αρκετά χρόνια σε κάποια στοά της πέριξ της πλατείας Συντάγματος και Σταδίου. Κάποια στιγμή μετακόμισε κάπου επί της Σόλωνος. Πλέον βρίσκεται επί της Σπυρίδωνος Τρικούπη.  

 Ο εκδοτικός οίκος είναι γνωστός κυρίως για την έκδοση της πολύτομης σειράς με τον τίτλο "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" (εικ. 1). Η σειρά αυτή, η οποία ξεκίνησε από τα μέσα την δεκαετίας του 1960 περίπου, είχε το πλεονέκτημα του οτι συγκέντρωσε την αφρόκρεμα των Ελλήνων ακαδημαϊκών της εποχής, η οποία και συμμετείχε επιτυχώς στον σχεδιασμό και την ολοκλήρωσή της.  

Εικ. 1

 Στα κορυφαία έργα των εκδόσεων συγκαταλέγονται 2 ανυπέρβλητα πονήματα του Νίκου Παπαχατζή: 

 

το ενα είναι η πεντάτομη διασκευή της "Ελλάδος Περιήγησις" του Παυσανία (εικ. 2). Το έργο αυτό είναι πρωτότυπο - κανένας εκδοτικός οίκος του εξωτερικού δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει κάτι αντίστοιχο! Ο Παπαχατζής δεν μετέφρασε απλώς τον Παυσανία: το πεντάτομο έργο περιέχει πλούσια, επεξηγηματικά σχόλια και παραπομπές σε μορφή υποσημειώσεων, λεπτομερείς φωτογραφίες, κατόψεις κτηρίων, βιβλιογραφία.

Εικ. 2

Εικ. 3

Το έτερο πόνημα του Παπαχατζή είναι ενας τόμος για την αρχαία ελληνική θρησκεία (εικ. 3), με τα ίδια χαρακτηριστικά (πλούσια εικονογράφηση, βιβλιογραφία, λεπτομερείς παραπομπές), τα οποία το ανυψώνουν πιο πάνω και από το αντίστοιχο βιβλίο του Walter Burkert με την ίδια θεματική.

Τόσο η "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους", όσο και η "Ελλάδος Περιήγησις" έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά από τον ίδιον εκδοτικό οίκο και έτσι βρήκαν πρόσβαση στις βιβλιοθήκες των ξένων χωρών. Ακολούθως δε, χαίρουν εκτίμησης από ξένους ακαδημαϊκούς, οι οποίοι τα προτείνουν - ειδικά το πεντάτομο έργο του Παπαχατζή - στους φοιτητές τους.

Εικ. 4

Εικ. 5

 Η "Εκδοτική Αθηνών" πλήν των προαναφερόμενων, εξέδωσε επίσης αρχαιολογικούς οδηγούς μουσείων και αρχαιολογικών θέσεων, καθώς δε και λεξικά και εγκυκλοπαίδειες. Εξέδωσε ακόμα 2 επιπλέον σειρές, τις οποίες κάποιες "κακιές γλώσσες" θεωρούν αντιγραφές ξένων έργων:

 Στην μια περίπτωση πρόκειται για το πεντάτομο έργο του Ιωάννη Θ. Κακριδή "Ελληνική Μυθολογία" (εικ. 4), το οποίο σε κάποιους θυμίζει το εξίσου πολύτομο "Griechische Sagenbilder" του Γερμανοελβετού αρχαιολόγου Karl Schefold. Υπάρχουν κάποιες ομοιότητες, οι διαφορές όμως είναι μεγαλύτερες: ο Κακριδής πρώτα-πρώτα ήταν φιλόλογος, όχι αρχαιολόγος, και χρησιμοποίησε τις εικόνες στο πόνημά του για να παρουσιάσει την ελληνική μυθολογία, ξεκινώντας από τους θεούς και πηγαίνοντας μετά στους ήρωες. Ο Schefold ξεκίνησε φιλολογικές σπουδές, αλλά κατέληξε στην αρχαιολογία. Και το έργο του τοποθετεί στο προσκήνιο τους ελληνικούς μύθους όπως παρουσιάζονται στα τέχνεργα της εκάστοτε εποχής. 

Στην άλλη περίπτωση υπάρχει η 15τομη σειρά "Ελληνική Τέχνη", οι 6 πρώτοι τόμοι της οποίας είναι αφιερωμένοι στην Αρχαιότητα. Κάποιοι έχουν υποθέσει οτι οι τόμοι π.χ. σε επιμέλεια και συγγραφή του καθηγητή του ΑΠΘ Μιχάλη Τιβέριου για τα αγγεία και τα γλυπτά (εικ. 5), αντιγράφουν τους αντίστοιχους τόμους των Erika Simon (που "αντικατέστησε" τρόπον τινά τον παλαιότερο τόμο του Paolo Enrico Arias επί του ιδίου αντικειμένου) και Reinhard Lullies από τις εκδόσεις Max Hirmer του Μονάχου. Οι τόμοι όμως του Τιβέριου είναι εξαιρετικοί για τα ελληνικά - και όχι μόνο για αυτά - δεδομένα. Και δεν χρειάζεται να γίνει καμία αντιγραφή. Φυσικά και υπάρχουν ομοιότητες. Ο γερμανικός εκδοτικός οίκος είναι κάτι λιγότερο από 2 δεκαετίες αρχαιότερος του ελληνικού και ασφαλώς θα στάθηκε ως έμπνευση για τον σχεδιασμό των τόμων της "Εκδοτικής Αθηνών". Και τα 4 αυτά έργα είναι εξαιρετικά και ορθό και σημαντικό είναι να μελετώνται κατ΄αντιπαράσταση.

Τα προαναφερόμενα έργα του ελληνικού εκδοτικού οίκου αποτελούν απτές αποδείξεις του ότι η εγχώρια αγορά επιτρέπει την δημιουργία και διακίνηση ποιοτικής βιβλιογραφίας. Ευτυχώς που υπάρχουν και συμβάλουν στην διάδοση της γνώσης των αρχαιογνωστικών επιστημών. Χωρίς αυτές, το συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο θα ήταν απλά φτωχό.