ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΥΣΗ ΜΑΣΚΑ.

Οπως μπαινεις στο Εθνικο Αρχαιολογικο Μουσειο επι της Πατησιων, διπλα ακριβως απο το πολυπαθο κτηριο του Πολυτεχνιου, προχωρας ευθεια. Μπροστα σου ανοιγεται η ευρυχωρη αιθουσα της Μυκηναικης Συλλογης. Απαρταται κυριως απο τα αντικειμενα που βρηκε ο γερμανος εμπορος Χαινριχ Σλημαν στις Μυκηνες απο το 1874 και μετα.

 Στασου στη βιτρινα με τις μασκες. Δεν ειναι ολες μαζι τοποθετημενες, οπως στην φωτογραφια. Η πιο διασημη λειπει. Σε αλλη βιτρινα τοποθετημενη θα την δεις. Ειναι φτιαγμενη απο χρυσαφι. "Μασκα του Αγαμεμνονα" την ονομασε ο Σλημαν. Μαζι με τις αλλες, μαζι με οπλα, δαχτυλιδια και αλλους θησαυρους την βρηκε εντος του Ταφικου Περιβολου Α'. Νομιζε οτι ειχε βρει τους ταφους των ηρωων του Ομηρου. Η επιστημη εξελιχθηκε ομως τοσο πολυ απο την εποχη του Σλημαν, ωστε σημερα γνωριζουμε οτι η εν λογω μασκα, οπως και τα υπολοιπα ευρηματα του Ταφικου Περιβολου, ανηκουν σε μια πολυ πρωιμοτερη εποχη. 

 Ο Τ. εχει παει αμετρητες φορες στο Μουσειο. Και καθε φορα ειναι σαν να υπαρχει μια αορατη δυναμη που τον σπρωχνει να μπει στην μεγαλη αιθουσα και να σταθει μπροστα στη βιτρινα με την φερομενη ως Μασκα του Αγαμεμνονα. Ωρες εχει περασει μπροστα της. Προσπαθωντας να της μιλησει. Μα, μπορει κανεις να μιλησει με αντικειμενα;

 

 Ο Τ. δεν ξερει. Δεν εχει τις απαντησεις. Αλλα καθε φορα που κοιταζει τη χρυση Μασκα, σκεφτεται τα ιδια πραγματα: "Ποιος να κρυβεται πισω απο το προσωπειο; Ποτε εζησε; Ανταποκρινεται καποιο απο τα προσωπα της μυθολογιας στον φορεα της Μασκας;" 

 Κατ' αρχας για την ιδια τη Μασκα: Πριν πολλα χρονια, ο αρχαιολογος Σπυριδων Μαρινατος πιστευε οτι ο χρυσος των Μυκηνων προερχεται απο την Αιγυπτο. Αλλοι εικαζουν οτι μπορει να προερχεται απο την Θρακη. Γιατι οι επιστημονες του ΕΑΜ δεν παιρνουν δειγματα απο την Μασκα; Οι ειδικοι ξερουν πως γινονται αυτες οι δουλειες: Παιρνεις πολυ μικρα δειγματα, σε χιλιοστα με ειδικα εργαλεια, απο την εσωτερικη πλευρα του αντικειμενου. Αυτα μπορεις να τα μοιρασεις σε ειδικα εργαστηρια, οπως ο "Δημοκριτος". Τουλαχιστον να μαθουμε την προελευση και την ακριβεστερη χρονολογιση του αντικειμενου, διοτι καλες οι θεωριες, αλλα αν μπορουμε να αποδειξουμε κατι, ακομα καλυτερα.

 Κατα δευτερον, η Μυκηναικη Εποχη υπαγεται στην Υστερη Εποχη του Χαλκου. Απο τα 1600 μεχρι τα 1200 π.Χ. περιπου. Η δε ακμη των μυκηναικων βασιλειων εικαζεται να συνεβει περι τα 1500 π.Χ. και επειτα. Περι τα 400 χρονια λοιπον κυριαρχιας του μυκηναικου πολιτισμου στην ηπειρωτικη Ελλαδα πρωτα, εν συνεχεια και στο Αιγαιο, με εμπορικη εξαπλωση του σε ανατολικη, κεντρικη και πιθανον νοτιοδυτικη Μεσογειο. Ποσες δυναστειες, ποσοι βασιλεις και ιερειες, πολεμιστες και εμποροι, αγροτες και ναυτικοι να εδρασαν μεσα σε αυτους τους 4 αιωνες; Αλλα και υπο ποιες προυποθεσεις δημιουργηθηκε αυτο που εμεις ονομαζουμε Μυκηναικο Πολιτισμο;

 Οι απαρχες του βρισκονται σαφως στην προηγουμενη χρονολογικη περιοδο, η οποια τουλαχιστον στην ηπειρωτικη Ελλαδα ονομαζεται Μεσοελλαδικη Εποχη. Τα ευρηματα του Σλημαν απο τον Ταφικο περιβολο τοποθετουνται χρονικα περι τα 1700 με 1600 π.Χ., ειτε κατα την τελευταια φαση της Μεσοελλαδικης (ME III), ειτε κατα την πρωιμη φαση της Υστερης Εποχης του Χαλκου η' Πρωιμης Μυκηναικης (YE I/ ΠΜ Ι). Αλλη μια μακρα χρονολογικη περιοδος, ενας αιωνας περιπου, κατα τον οποιο πολλα φερεται να συνεβησαν στον ελλαδικο χωρο. Παρα τα πλουσια ευρηματα απο τις Μυκηνες και αλλες περιοχες, εχουμε να κανουμε με ενα τεραστιο παζλ, απο το οποιο λοιπουν αρκετα βασικα κομματια. Ειναι πολυ δυσκολο να ανασυνθεσουμε τις συνθηκες που οδηγησαν στην δημιουργια μιας κοινης ταυτοτητας, μιας εθνικης ομαδας, ενος κεντρου, οπως οι Μυκηνες, ενος πολιτισμου με κοινη γλωσσα, θρησκεια και παραδοσεις. 

 Ο Τ. κοιταει και ξανακοιταει το χρυσο προσωπειο: "Ποιος εισαι;" αναρωτιεται, αν και ξερει οτι δεν θα λαβει απαντηση. Μηπως ο ιδιοκητης της χρυσης Μασκας ηταν καποιος πολεμαρχος, ο οποιος επιβιωσε απο καποιου ειδους εμφυλια διαμαχη μεταξυ πολλων και καταφερε να δημιουργησει την δυναστεια των Μυκηνων; Μηπως προκειται για καποιον απογονο του; Η' ισως για εναν βετερανο που πολεμησε με τους Θηβαιους Αιγυπτιους εναντιον των Υξως της Κατω Αιγυπτου, οπως πιστευε ο Μαρινατος; Μπορει ο αποθανων, που ταφηκε με τιμες, οπως μαρτυρουν τα ευρηματα, να ηταν κατι αναλογο με τους πολεμιστες ηρωες των εργων του Τολκιν, του Μαρτιν, του Χαουαρντ;

 Το παζλ ειναι τεραστιο. Τα περισσοτερα κομματια λειπουν. Και οπως τα αψυχα αντικειμενα δεν μιλουν, ετσι και ο Τ. απομενει μονος του στην μεγαλη σαλα του ΕΑΜ. Να κοιταει το χρυσο προσωπειο. Και να αναρωτιεται, καθως γυρω του περιπλανουνται οι υπολοιποι επισκεπτες...

ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ.

 Σε προηγουμενα κειμενα ειχε γραψει για την Αθηνα, την πολη που γεννηθηκε και μεγαλωσε. Απο τοτε που ξεκινησε τις σπουδες του, αποφασισε ομως να την γνωρισει ακομα καλυτερα: Ετσι, μερα παρα μερα, στον ελευθερο χρονο του, γυρισε τα αρχαιολογικα μουσεια και χωρους του Κεραμεικου και της Ακροπολης. Την Αρχαια Αγορα. Το Εθνικο Αρχαιολογικο, καθως και τις συλλογες στα Μουσεια Μπενακη, Κανελλοπουλου και Γουλανδρη. Το αρχαιολογικο μουσειο Πειραιως. Ελλαδα ομως δεν ειναι μονο η Αθηνα. Ολοκληρος ο νομος Αττικης ειναι διασπαρτος απο αρχαιοτητες. Απλα η μετακινηση ειναι δυσκολη, οταν δεν διαθετει κανεις δικο του οχημα. Ειδικα σε αυτο υπαρχει προβλημα, οπως του ειπαν, εαν θελησει να επισκεφθει χωρους, οπως ειναι η Βραυρωνα και ο Ραμνουντας.

 Μια πρωτη γευση πηρε, οταν ταξιδευσε με το ΚΤΕΛ προς Ωρωπο. Αυτο ειχε γινει το 2004. Τι ιερο του Αμφιαραου δεν ηταν τοτε σε καλη κατασταση. Δεν εχει και φωτογραφιες απο εκεινη την εποχη. Τον Σεπτεμβριο του 2010 αποφασισε να επισκεφθει τον Μαραθωνα. Η περιοχη ειναι γνωστη χαρις την Μαχη που ελαβε χωρα κοντα στην λιμνη το 490 π.Χ. Το ΚΤΕΛ ομως τον αφησε στην λεωφορο, διοτι το αρχαιολογικο μουσειο του Μαραθωνα βρισκεται στην αντιθετη της λιμνης πλευρα. Απο την σταση μεχρι το μουσειο ειναι περι τα 5 χλμ. περπατημα. Στα 2 χλμ. συναντησε ενα στεγαστρο που προστατευε το πρωτοελλαδικο νεκροταφειο της θεσης Τσεπι (εικ. 1). Πολυ ενδιαφερον και η κατασκευη με βεραντες και σκαλες, για να βλεπει ο επισκεπτης την κατοψη των ταφων, αρκετα εντυπωσιακη.

1. Τσεπι Μαραθωνος, πρωτοελλαδικο νεκροταφειο

 Αφου ξαποστασε για λιγα λεπτα, συνεχισε τον δρομο του που θα τον εβγαζε στο μουσειο. Εκανε αρκετη ζεστη. Εκει κοντα υπαρχει και ενα στρατιωτικο αεροδρομιο. Ελικοπτερα πεταγαν διαρκως απο πανω του. Δεξια κι αριστερα, Ινδοι, οι οποιοι λεγεται οτι κατοικουν στην περιοχη και εχουν και ναους δικους του, εργαζονταν στα χωραφια με τα καπνα και τ' αμπελια. Καποια στιγμη, ο δορμος τον εβγαλε στο μικρο μουσειο. Εμοιαζε με εξοχικη κατοικια, με την βεραντα του και τον κηπο του. Στον τελευταιο δεσποζε ενας τυμβος. Εντος του τυμβου υπηρχαν ταφες, ομοιες με αυτες στο Τσεπι, αλλα της μεσοελλαδικης εποχης. Το ιδιο το μουσειο περιειχε πολυ ενδιαφεροντα ευρηματα που πιστοποιουν την κατοικιση στην περιοχη απο την προιστορικη εποχη.

2. Ελευσινα, Τελεστηριο

 Ηδη απο τοτε σκεφτοτανε να παει και σε αλλες περιοχες της Αττικης, οπως τις προαναφερομενες Ραμνουντα και Βραυρωνα. Επισης δε και στην Ελευσινα. Τελικα ετυχε να επισκεφθει τον αρχαιολογικο χωρο και το μουσειο της τελευταιας τον φετινο Σεπτεμβριο. Στην Ελευσινα μπορει να παει κανεις ειτε με το ΚΤΕΛ απο την πλατεια Ασωματων, ειτε με τις αστικες συγκοινωνιες. Συγκεκριμενα, με τα λεωφορεια Α16, Β16 που περνανε και απο Ασπροπυργο και η αφετηρια τους ειναι στην πλατεια Κουμουνδουρου. Την τελευταια αυτη λυση επελεξε ο Τ. Σε λιγοτερο απο μια ωρα βρισκοταν στην Ελευσινα. Ηταν καθημερινη και δεν ειχε πολυ κινηση στο δρομο. Η αποσταση απο τη σταση ως τον αρχαιολογικο χωρο ειναι επισης μικρη. Ο χωρος βρισκεται πισω απο μια πλατεια, η οποια εχει μικρα οχυρωματα και σημανση οτι μονο σε πεζους επιτρεπεται να περασουν απο εκει. Ακριβως επειδη ηταν καθημερινη, ο Τ. ηταν ο μοναδικος επισκεπτης του χωρου. Το μουσειο ειναι μικρο και βρισκεται στην κορυφη του λοφου. Για να πας εκει πρεπει, ειτε να κανεις τον κυκλο, περνωντας εξω απο τα τειχη του Κιμωνος, ειτε απο δια μεσω των ιερων και του Τελεστηριου (εικ. 2), του συγκροτηματος δηλαδη που τελουνταν τα μυστηρια προς τιμην της θεας Δημητρας. Το δε μουσειο, αρκετα συμπαθητικο, με καποια πολυ ενδιαφεροντα ευρηματα, π.χ. απο τα νεκροταφεια της Δυτικης πλευρας του ιερου, που χρονολογουνται απο την γεωμετρικη εποχη και δειχνουν τις διαφορετικες ταφικες πρακτικες.

 Τελος, να σημειωθει οτι βρηκε πολυ ενδιαφερον το οτι η Ελευσινα σημερα, μπορει να θεωρειται κατι σαν προαστιο των Αθηνων, ειναι ομως πυκνοκατοικημενη. Η κινηση στις κεντρικες οδικες αρτηριες σε ωρες αιχμης ειναι ανυποφορη.  Για τον Τ. η Ελευσινα φερνει περισσοτερο με πολυβουη κωμοπολη, η οποια εχει εν μερει τα προβληματα της Αθηνας...

3. Δελφοι, ναος Απολλωνος

 Περαν της Αττικης, υπαρχουν περιοχες στους γειτονικους νομους που θα ηθελε να γνωρισει καλυτερα. Ενας εξ αυτων ειναι η Βοιωτια. Το 2002 ειχε φτασει ως τις Θηβες και το αρχαιολογικο τους μουσειο. Η Βοιωτια εχει και αλλα ενδιαφεροντα να δειξει, οπως τον Ορχομενο και τον Γλα, περι της Κωπαιδος. Οι Δελφοι δεν ανηκουν πλεον στον νομο αυτο, αλλα στον της Φωκιδος. 

 Επ' ευκαιρια μιας φωτογραφικης εκθεσης για μια αποικια των Φωκαεων στην Ισπανια, στην σημερινη Εμπουριας στο αρχαιολογικο μουσειο των Δελφων, αποφασισε να κανει ενα ταξιδι προς τα εκει. Στους Δελφους πηγαινει κανεις απο το ΚΤΕΛ Λιοσιων με το ιδιο λεωφορειο που εξυπηρετει τις περιοχες της Λιβαδειας, της Αραχωβας, της Ιτεας και της Αμφισσας. Το ταξιδι διαρκει περι τις 3 ωρες. Εξω απο την Θηβα και οπως παει ο δρομος για Λιβαδεια, βλεπει κανεις, εκτος απο τους καταυλισμους των τσιγγανων, καμπους γεματους βαμβακι. Η χιλιοδιαφημισμενη μεσω λαισφσταιλιδικων εκπομπων Αραχωβα επεκτεινεται κατα μηκος του δρομου που τη συνδεει με την Λιβαδεια και τους Δελφους. Αναπτυσσεται δε αναμεσα σε σοκκακια στις πλαγιες του βουνου. Ετσι περιπου ειναι και στην σημερινη πολη των Δελφων, η οποια ως τον 19ο αιωνα ηταν χωριο χτισμενο πανω απο τον αρχαιολογικο χωρο. Με τις ενεργειες των Γαλλων, το χωριο εγκαταλειφθηκε η' καλυτερα, μεταφερθηκε μερικα μετρα πιο περα. Σημερα μοιαζει με μια μικρη κωμοπολη. 

 Οπως ερχεται κανεις στους Δελφους απο την Αθηνα, συνανταει πρωτα, στα αριστερα του, το αρχαιο γυμνασιο και τον ναο της Αθηνας. Στα δεξια του, την Κασταλια πηγη. Εν συνεχεια, επισης στα δεξια, υπαρχουν ο κυριως αρχαιολογικος χωρος, με τους διαφορους θησαυρους (Αθηναιων, Σιφνιων κ.α.), τον ναο του Απολλωνος (εικ. 3) και καθως ανεβαινει κανεις στην πλαγια, το θεατρο και το σταδιο των Δελφων. Επειτα ερχεται το μουσειο, το οποιο ειναι μοντερνο και ανακαινισμενο. Πλουσιο σε εκθεματα, με πιο ενδιαφεροντα αυτα της πρωιμης εποχης: Τα χαλκινα αναθηματα του 7ου αι. π.Χ. και τα μικρα χρυσελεφαντινα, αλλα και αυτα απο ελεφαντοδοντο τεχνουργηματα. Μολονοτι πηγε καθημερινη, ο χωρος ηταν γεματος απο επισκεπτες. Γκρουπs Γαλλων, Ισπανων, Ιταλων, Γερμανων και Αμερικανων, ακομα δε και Ιαπωνων, περιδιαβαιναν στον αρχαιολογικο χωρο και συνωστιζονταν στις αιθουσες του μουσειου γυρω απο τους ξεναγους και τα ευρηματα. Το καλυτερο ομως ηταν η θεα που προσφερει η περιοχη, αφου απο τον αρχαιολογικο χωρο των Δελφων, χτισμενο στους προποδες ενος βουνου, βλεπεις απεναντι την κοιλαδα και το περασμα αναμεσα απο τα γειτονικα βουνα ...